صورتحساب الکترونیکی در سامانه مودیان در چند «نوع» تعریف شده است. رایجترین پرسش حسابداران این است: نوع اول، دوم و سوم چه فرقی دارند و برای هر فروش کدام را باید زد؟ پاسخ کوتاه: تفاوت اصلی در سطح اطلاعات خریدار، بافت معامله (بین کسبوکارها یا مصرفکننده نهایی) و قواعد مرتبط با الگو و پرداخت است.
چرا نوع صورتحساب مهم است؟
انتخاب نوع اشتباه میتواند باعث رد صورتحساب، نیاز به اصلاحی/ابطالی، یا ناسازگاری با الگوی انتخابشده شود. قبل از ارسال انبوه، یکبار نوع و الگو را با ماهیت واقعی معامله همراستا کنید. اگر هنوز کارپوشه و شناسه حافظه را آماده نکردهاید، ابتدا آموزش ثبتنام در سامانه مودیان از صفر تا صد را ببینید.
جدول مقایسه سریع
| نوع | کاربرد رایج | اطلاعات خریدار |
|---|---|---|
| نوع اول | معاملات B2B بین مؤدیان | کامل و اجباری |
| نوع دوم | خردهفروشی / مصرف نهایی | محدودتر |
| نوع سوم | مرتبط با پرداخت الکترونیکی | بر اساس قواعد تراکنش / ضوابط سازمان |
صورتحساب الکترونیکی نوع اول چیست؟
نوع اول را وقتی میزنید که خریدار یک مؤدی مشخص است و باید در فاکتور کامل شناسایی شود. به زبان ساده: اگر طرف حساب شما شرکت، مؤسسه یا کسبوکار است و نام و شناسه مالیاتیاش باید روی صورتحساب بیاید، معمولاً مسیر همان نوع اول است.
در این نوع، اطلاعات خریدار کامل و اجباری است؛ چون ردیابی معامله و اعتبار مالیاتی به شناسایی دقیق طرف مقابل وابسته است.
چه زمانی نوع اول بزنیم؟
- فروش به شرکت یا شخص حقوقی: مثلاً به یک شرکت پیمانکاری مصالح میفروشید، یا به یک مؤسسه خدماتی فاکتور میدهید. خریدار شرکت است → مشخصاتش باید کامل در صورتحساب باشد.
- فروش به کسبوکار (نه خریدار خانگی): خریدار برای مصرف شخصی از مغازه رد نشده؛ برای کار و فعالیت اقتصادی خریده و باید در سیستم مالیاتی قابل شناسایی باشد.
- وقتی الگو یا سامانه مجبورتان میکند اطلاعات خریدار کامل باشد: بعضی الگوها بدون شناسه/کد خریدار قبول نمیشوند. اگر معامله اقتضای پر کردن کامل خریدار را دارد، همان مسیر نوع اول است.
مثالهای روزمره نوع اول:
- فروش مصالح به شرکت ساختمانی
- فروش عمده کالا به فروشگاه یا پخشکننده دیگر
- فاکتور خدمات حسابداری / مشاوره به یک شرکت
- فروش تجهیزات اداری به اداره یا شرکت خصوصی
صورتحساب الکترونیکی نوع دوم چیست؟
نوع دوم بیشتر برای فروش به مصرفکننده نهایی است؛ یعنی کسی که کالا یا خدمت را برای مصرف شخصی میخرد، نه لزوماً بهعنوان مؤدی تجاری با ثبت کامل در فاکتور.
در نوع دوم، سطح الزام به اطلاعات خریدار نسبت به نوع اول محدودتر است. لازم نیست همیشه همان جزئیاتی که برای شرکتها پر میکنید، اینجا هم کامل تکرار شود.
چه زمانی نوع دوم بزنیم؟
- فروش به مشتری عادی: مثلاً در فروشگاه پوشاک، لوازم خانگی یا سوپرمارکت به خریدار نهایی میفروشید.
- خردهفروشی حضوری یا آنلاین به مصرف خانگی/شخصی: خریدار فاکتور شرکتی با شناسه کامل نمیخواهد؛ مصرفکننده نهایی است.
- وقتی قواعد الگو و سازمان برای آن معامله نوع دوم را مجاز میداند: همیشه با الگوی انتخابشده و راهنمای رسمی همان حوزه همخوان کنید.
مثالهای روزمره نوع دوم:
- فروش یک یخچال به مشتری خانگی از فروشگاه لوازم خانگی
- فروش پوشاک به خریدار عادی در فروشگاه
- ارائه خدمت آرایشگاه / تعمیر موبایل به شخص نهایی (در چارچوب مشمولیت و الگوی مربوط)
صورتحساب الکترونیکی نوع سوم چیست؟
نوع سوم معمولاً با مسیرهای پرداخت الکترونیکی گره خورده است؛ یعنی ثبت صورتحساب بیشتر در ارتباط با تراکنش پرداخت (مثلاً از طریق ابزارهای پرداخت اعلامشده) شکل میگیرد تا صدور دستی کامل مثل نوع اول.
جزئیات اجرایی نوع سوم تابع دستورالعملها و بهروزرسانیهای سازمان امور مالیاتی است. اگر با کارتخوان، درگاه پرداخت یا مسیرهای خاص سازمان کار میکنید، قبل از انتخاب این نوع، راهنمای رسمی همان مسیر و تنظیمات نرمافزار واسط را ببینید.
چه زمانی سراغ نوع سوم میرویم؟
- وقتی فرایند فروش شما بهطور مشخص با پرداخت الکترونیکی و قواعد مرتبط سازمان تعریف شده است.
- وقتی نرمافزار / پایانه، مسیر ثبت نوع سوم را برای آن تراکنش در اختیار میگذارد.
- نه بهعنوان جایگزین همیشگی نوع اول یا دوم برای هر فروش عادی.
مثال مفهومی: فروشگاهی که بخشی از ثبت صورتحسابش از مسیر پرداخت الکترونیکی و ضوابط مربوط انجام میشود — نه اینکه هر فروش نقدی ساده را بیدلیل نوع سوم بزند.
چطور نوع درست را انتخاب کنیم؟
با این پنج سؤال سریع تصمیم بگیرید:
- طرف معامله کیست؟ شرکت / کسبوکار → اغلب نوع اول؛ مشتری خانگی → اغلب نوع دوم.
- آیا باید خریدار کامل روی فاکتور باشد؟ بله → نوع اول را جدی بگیرید.
- الگوی صورتحساب چیست؟ (کالا و خدمات، طلا، بیمه و …) نوع و الگو با هم جور باشند.
- آیا مسیر پرداخت الکترونیکی خاص سازمان درگیر است؟ در این صورت نوع سوم را فقط طبق همان ضابطه بررسی کنید.
- یک نمونه آزمایشی بفرستید و وضعیت پذیرش را قبل از ارسال انبوه ببینید.
جمعبندی یکخطی: نوع اول = فاکتور بین کسبوکارها با مشخصات کامل خریدار · نوع دوم = فروش به مصرفکننده نهایی · نوع سوم = مسیرهای مرتبط با پرداخت الکترونیکی طبق ضوابط سازمان.
نوع صورتحساب در برابر الگوی صورتحساب
بسیاری از کاربران «نوع» و «الگو» را جابهجا میگیرند:
- نوع (۱ / ۲ / ۳): بیشتر به سطح اطلاعات و بافت معامله مربوط است.
- الگو: ساختار فیلدها برای حوزه فعالیت (مثلاً فروش کالا و خدمات، طلا و جواهر، پیمانکاری، بیمه، بارنامه و …).
نرمافزار واسط سامانه مودیان مانند آساد از الگوهای متعدد پشتیبانی میکند؛ انتخاب همزمان نوع درست و الگوی درست، احتمال خطا را کم میکند.
اگر نوع را اشتباه زدیم چه کنیم؟
- متن خطای سامانه یا وضعیت رد را کامل بخوانید.
- در صورت نیاز، مسیر اصلاحی یا ابطالی را طبق قواعد همان صورتحساب طی کنید.
- تنظیمات پیشفرض نرمافزار را اصلاح کنید تا تکرار نشود.
برای خطاهای پرتکرار به بخش خطاهای سامانه مودیان در دانشنامه سر بزنید. برای انتخاب درست قلم کالا نیز میتوانید از جستجوی شناسه کالا و خدمات استفاده کنید.
صدور انواع صورتحساب در آساد
نوع و الگو را انتخاب کنید، ارسال کنید و وضعیت را استعلام بگیرید.
سؤالات متداول
صورتحساب نوع اول چیست؟ ▾
معمولاً برای معاملات B2B است و اطلاعات خریدار در آن کامل و اجباری ثبت میشود.
نوع دوم چه زمانی استفاده میشود؟ ▾
بیشتر در خردهفروشی و فروش به مصرفکننده نهایی؛ سطح اطلاعات خریدار محدودتر از نوع اول است.
نوع سوم چیست؟ ▾
معمولاً با پرداخت الکترونیکی و مسیرهای تراکنشی مرتبط است؛ جزئیات را از ضوابط سازمان و تنظیمات نرمافزار دنبال کنید.
اگر نوع را اشتباه انتخاب کنیم چه میشود؟ ▾
احتمال رد یا نیاز به اصلاحی/ابطالی وجود دارد. نوع را اصلاح کنید، نمونه تست بفرستید و پیشفرض نرمافزار را درست تنظیم کنید.
منابع و مراجع
- • سازمان امور مالیاتی کشور — ضوابط صورتحساب الکترونیکی
- • قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان
- • اطلاعیهها و راهنماهای بهروز الگوها و انواع صورتحساب
جمعبندی
نوع اول برای معاملات با شناسایی کامل خریدار (اغلب بین کسبوکارها)، نوع دوم برای فضای مصرف نهایی با اطلاعات محدودتر، و نوع سوم در ارتباط با مسیرهای پرداخت الکترونیکی مطرح است. انتخاب درست نوع + الگو، و یک ارسال آزمایشی، از انبوه خطای بعدی جلوگیری میکند.
برای شروع اتصال به سامانه، راهنمای ثبتنام سامانه مودیان و مجموعه آموزش سامانه مودیان را ببینید. سؤالات پرتکرار هم در صفحه سؤالات متداول آمده است.
این مطلب آموزشی است و ممکن است با بخشنامههای جدید تغییر کند؛ همیشه منابع رسمی سازمان امور مالیاتی را ملاک قرار دهید.